Religie kennis Wiki
Advertisement
Bestand:Johann Otto von Gemmingen.jpg

Johann Otto von Gemmingen, prins-bisschop van Augsburg

Prins-bisschop of vorst-bisschop wordt een bisschop genoemd, die gelijktijdig ook het wereldlijk gezag uitoefende over een bepaald territorium, waarvan hij dan de hoogste landsheer was.

Inleiding[]

Prins-bisschopen kwamen voor in Engeland, Macedonië, Polen, Andorra en Montenegro, telkens waar een plaatselijke bisschop door het strategisch belang van zijn stad een grote macht had weten te verwerven. Het ging hier dus min of meer om toeval. De term prins-bisschop wordt vooral gebruikt door historici, de bisschoppen zelf voerden meestal andere titels.

De laatste heersende prins-bisschop was die van Montenegro, tot het land in 1860 een gewoon vorstendom werd. In Montenegro regeerde een bisschop van de Servisch-orthodoxe Kerk als vorst-bisschop en vazal van de Turkse sultan. De titel en waardigheid waren erfelijk binnen de familie Njegosh en de (ongehuwde) bisschoppen werden opgevolgd door hun neven. Sinds bisschoppen geen wereldlijk gezag meer bekleden, wordt de titel alleen nog in een historische context gebruikt.

Prins-bisschoppen in het Heilige Roomse Rijk[]

In het Heilige Roomse Rijk daarentegen vormden een vijftigtal prins-bisdommen een onderdeel van de rijksorganisatie (naast vele honderden andere vorstendommen). In 1220 werden de prins-bisschoppen vrijwel zelfstandig door het verdrag dat zij sloten met keizer Frederik II: de Confoederatio cum principibus ecclesiasticis. Tijdens de Reformatie werden een aantal prinsbisdommen geseculariseerd en omgezet in wereldlijke vorstendommen. De laatste prins-bisdommen verdwenen tenslotte bij de Reichsdeputationshauptschluss van 1803. De belangrijkste geestelijke vorsten waren de aartsbisschoppen van Mainz, Trier en Keulen, diem tevens keurvorst waren.

In de Nederlanden bestond tot 1526 het prinsbisdom Utrecht en tot 1795 het prinsbisdom Luik. In 1672 werd de Republiek onder andere aangevallen door de keurvorst-aartsbisschop van Keulen en de prins-bisschop van Münster. De laatste was Bernhard von Galen van Münster, die in Groningen als Bommen Berend bekend staat.

Een minder belangrijke variant van de prins-bisschop was de prins-abt. In de Nederlanden waren dat het prinsdom Stavelot-Malmedy (dat vaak in personele unie mverbonden was met het prins-bisdom Luik) en het abdijvorstendom Thorn.


Lijst van prinsbisdommen binnen het Heilige Roomse Rijk[]

Kerkprovincie Mainz[]

prinsaartsbisdom Mainz  
prinsbisdom Straatsburg  
prinsbisdom Worms  
prinsbisdom Spiers  
prinsbisdom Chur  
prinsbisdom Augsburg  
prinsbisdom Konstanz  
prinsbisdom Würzburg  
prinsbisdom Eichstätt  
prinsbisdom Verden  
prinsbisdom Paderborn  
prinsbisdom Hildesheim  
prinsbisdom Halberstadt  

Kerkprovincie Keulen[]

prinsaartsbisdom Keulen  
prinsbisdom Luik  
prinsbisdom Utrecht  
prinsbisdom Osnabrück  
prinsbisdom Minden  
prinsbisdom Münster  
prinsbisdom Paderborn  
prinsbisdom Kamerijk  

Kerkprovincie Trier[]

prinsaartsbisdom Trier  
prinsbisdom Metz  
prinsbisdom Toul  
prinsbisdom Verdun  

Kerkprovincie Salzburg[]

prinsaartsbisdom Salzburg  
prinsbisdom Brixen  
prinsbisdom Passau  
prinsbisdom Regensburg  
prinsbisdom Freising  
prinsbisdom Gurk  
prinsbisdom Chiemsee  
prinsbisdom Seckau  
prinsbisdom Lavant  
prinsbisdom Leoben  

Kerkprovincie Bremen[]

prinsaartsbisdom Bremen  
prinsbisdom Lübeck  
prinsbisdom Schwerin  
prinsbisdom Ratzeburg  

Kerkprovincie Maagdenburg[]

prinsaartsbisdom Maagdenburg  
prinsbisdom Brandenburg  
prinsbisdom Havelberg  
prinsbisdom Merseburg  
prinsbisdom Meißen  
prinsbisdom Naumburg  

Kerkprovincie Besançon[]

prinsaartsbisdom Besançon  
prinsbisdom Bazel  
prinsbisdom Lausanne  

Direct onder de paus vallende bisdommen[]

prinsbisdom Bamberg  
prinsbisdom Kammin  
prinsbisdom Fulda  

Kerkprovincie Aquileja[]

patriarchaat Aquileja  
prinsbisdom Trente  

Kerkprovincie Poznan[]

prinsbisdom Lebus  

Zie ook[]


ca:Príncep-bisbe da:Fyrstbiskop eo:Princo-episkopo fi:Ruhtinaspiispa fr:Prince-évêque it:Principe vescovo ja:司教領 no:Fyrstbiskop pdc:Färschdbischuf pt:Príncipe-bispo ru:Князь-епископ sv:Furstbiskop th:สมเด็จพระสังฆราช (คริสต์ศาสนา)

Advertisement